El sumo sacerdote preguntó: “¿Es cierto todo esto?”.
EL príncipe de los sacerdotes dijo entonces: ¿Es esto así?
Εἶπεν δὲ ὁ ἀρχιερεύς, Εἰ ἄρα ταῦτα οὕτως ἔχει;
Eipen de ho archiereus, Ei ara tauta houtōs echei?
Quién, qué, por qué, cuándo, dónde y cómo — introducción al libro
BORRADOR / DRAFT · Paráfrasis en revisión editorial. Puede recibir correcciones. Las otras capas conservan sus fuentes identificadas.
No necesita saber leer griego para comenzar. Toque una palabra subrayada en la línea griega o en la línea de griego romanizado: ambas abren la misma entrada. Cuando los datos están disponibles, verá la forma de diccionario, la gramática, el número Strong y una definición. Use «Más sobre el significado y la gramática» para profundizar y «Cerrar» para volver al pasaje. Arrastre la barra superior para mover el panel y desplace su contenido para ver más; el botón «Cerrar» permanece visible.
La línea discontinua indica que el análisis no está disponible; la línea doble indica que falta la entrada de diccionario. No rellenamos estos vacíos con suposiciones. Las definiciones del diccionario están en inglés por ahora. Una definición ofrece significados posibles: el contexto determina el sentido del pasaje. Nuestro texto griego y su romanización permanecen intactos.
Conozca las fuentes y la cobertura →El sumo sacerdote preguntó: “¿Es cierto todo esto?”.
EL príncipe de los sacerdotes dijo entonces: ¿Es esto así?
Εἶπεν δὲ ὁ ἀρχιερεύς, Εἰ ἄρα ταῦτα οὕτως ἔχει;
Eipen de ho archiereus, Ei ara tauta houtōs echei?
Esteban respondió: “Hermanos y padres, escuchen. El Dios de la gloria se apareció a nuestro antepasado Abraham cuando estaba en Mesopotamia, antes de que viviera en Harán,
Y él dijo: Varones hermanos y padres, oid: El Dios de la gloria apareció á nuestro padre Abraham, estando en Mesopotamia, antes que morase en Chârán,
Ὁ δὲ ἔφη, Ἄνδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατε. Ὁ θεὸς τῆς δόξης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡμῶν Ἀβραὰμ ὄντι ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, πρὶν ἢ κατοικῆσαι αὐτὸν ἐν Χαρράν,
Ho de ephē, Andres adelphoi kai pateres, akousate. Ho theos tēs doxēs ōphthē tō patri hēmōn Abraam onti en tē Mesopotamia, prin ē katoikēsai auton en Charran,
y le dijo: ‘Sal de tu tierra y de entre tus parientes, y ven a la tierra que Yo te mostraré’.
Y le dijo: Sal de tu tierra y de tu parentela, y ven á la tierra que te mostraré.
καὶ εἶπεν πρὸς αὐτόν, Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν ἣν ἄν σοι δείξω.
kai eipen pros auton, Exelthe ek tēs gēs sou kai ek tēs syngeneias sou, kai deuro eis gēn hēn an soi deixō.
Entonces salió de la tierra de los caldeos y se estableció en Harán. Después de la muerte de su padre, Dios lo trasladó de allí a esta tierra donde ustedes viven ahora.
Entonces salió de la tierra de los Caldeos, y habitó en Chârán: y de allí, muerto su padre, le traspasó á esta tierra, en la cual vosotros habitáis ahora;
Τότε ἐξελθὼν ἐκ γῆς Χαλδαίων κατῴκησεν ἐν Χαρράν∙ κἀκεῖθεν, μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ, μετῴκισεν αὐτὸν εἰς τὴν γῆν ταύτην εἰς ἣν ὑμεῖς νῦν κατοικεῖτε∙
Tote exelthōn ek gēs Chaldaiōn katōkēsen en Charran; kakeithen, meta to apothanein ton patera autou, metōkisen auton eis tēn gēn tautēn eis hēn hymeis nyn katoikeite;
No le dio en ella ninguna herencia, ni siquiera un espacio donde poner el pie. Sin embargo, prometió darle aquella tierra en posesión a él y a su descendencia, aunque todavía no tenía hijos.
Y no le dió herencia en ella, ni aun para asentar un pie: mas le prometió que se la daría en posesión, y á su simiente después de él, no teniendo hijo.
καὶ οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ κληρονομίαν ἐν αὐτῇ, οὐδὲ βῆμα ποδός∙ καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτῷ εἰς κατάσχεσιν αὐτήν, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ’ αὐτόν, οὐκ ὄντος αὐτῷ τέκνου.
kai ouk edōken autō klēronomian en autē, oude bēma podos; kai epēngeilato dounai autō eis kataschesin autēn, kai tō spermati autou met’ auton, ouk ontos autō teknou.
Dios le dijo que sus descendientes vivirían como extranjeros en una tierra ajena, donde los esclavizarían y maltratarían durante cuatrocientos años.
Y hablóle Dios así: Que su simiente sería extranjera en tierra ajena, y que los reducirían á servidumbre y maltratarían, por cuatrocientos años.
Ἐλάλησεν δὲ οὕτως ὁ θεός, ὅτι ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ δουλώσουσιν αὐτὸ καὶ κακώσουσιν, ἔτη τετρακόσια.
Elalēsen de houtōs ho theos, hoti estai to sperma autou paroikon en gē allotria, kai doulōsousin auto kai kakōsousin, etē tetrakosia.
‘Pero Yo juzgaré a la nación a la que sirvan como esclavos —dijo Dios—. Después saldrán y Me adorarán en este lugar’.
Mas yo juzgaré, dijo Dios, la nación á la cual serán siervos: y después de esto saldrán y me servirán en este lugar.
Καὶ τὸ ἔθνος, ᾧ ἐὰν δουλεύσωσιν, κρινῶ ἐγώ, εἶπεν ὁ θεός∙ καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται, καὶ λατρεύσουσίν μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ.
Kai to ethnos, hō ean douleusōsin, krinō egō, eipen ho theos; kai meta tauta exeleusontai, kai latreusousin moi en tō topō toutō.
Le dio el pacto de la circuncisión. Abraham fue padre de Isaac y lo circuncidó al octavo día. Isaac fue padre de Jacob, y Jacob de los doce patriarcas.
Y dióle el pacto de la circuncisión: y así Abraham engendró á Isaac, y le circuncidó al octavo día; é Isaac á Jacob, y Jacob á los doce patriarcas.
Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ διαθήκην περιτομῆς∙ καὶ οὕτως ἐγέννησεν τὸν Ἰσαάκ, καὶ περιέτεμεν αὐτὸν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ∙ καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ ὁ Ἰακὼβ τοὺς δώδεκα πατριάρχας.
Kai edōken autō diathēkēn peritomēs; kai houtōs egennēsen ton Isaak, kai perietemen auton tē hēmera tē ogdoē; kai ho Isaak ton Iakōb, kai ho Iakōb tous dōdeka patriarchas.
“Los patriarcas, por celos de José, lo vendieron para que fuera llevado a Egipto. Pero Dios estaba con él
Y los patriarcas, movidos de envidia, vendieron á José para Egipto; mas Dios era con él,
Καὶ οἱ πατριάρχαι ζηλώσαντες τὸν Ἰωσὴφ ἀπέδοντο εἰς Αἴγυπτον∙ καὶ ἦν ὁ θεὸς μετ’ αὐτοῦ,
Kai hoi patriarchai zēlōsantes ton Iōsēph apedonto eis Aigypton; kai ēn ho theos met’ autou,
y lo libró de todas sus dificultades. Le dio favor y sabiduría ante el faraón, rey de Egipto, quien lo puso al frente de Egipto y de toda su casa.
Y le libró de todas sus tribulaciones, y le dió gracia y sabiduría en la presencia de Faraón, rey de Egipto, el cual le puso por gobernador sobre Egipto, y sobre toda su casa.
καὶ ἐξείλετο αὐτὸν ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτοῦ, καὶ ἔδωκεν αὐτῷ χάριν καὶ σοφίαν ἐναντίον Φαραὼ βασιλέως Αἰγύπτου, καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἡγούμενον ἐπ’ Αἴγυπτον καὶ ὅλον τὸν οἶκον αὐτοῦ.
kai exeileto auton ek pasōn tōn thlipseōn autou, kai edōken autō charin kai sophian enantion Pharaō basileōs Aigyptou, kai katestēsen auton hēgoumenon ep’ Aigypton kai holon ton oikon autou.
Entonces llegó una hambruna a toda la tierra de Egipto y de Canaán, que trajo gran sufrimiento, y nuestros antepasados no encontraban alimento.
Vino entonces hambre en toda la tierra de Egipto y de Canaán, y grande tribulación; y nuestros padres no hallaban alimentos.
Ἦλθεν δὲ λιμὸς ἐφ’ ὅλην τὴν γῆν Αἰγύπτου καὶ Χαναάν, καὶ θλίψις μεγάλη∙ καὶ οὐχ εὕρισκον χορτάσματα οἱ πατέρες ἡμῶν.
Ēlthen de limos eph’ holēn tēn gēn Aigyptou kai Chanaan, kai thlipsis megalē; kai ouch heuriskon chortasmata hoi pateres hēmōn.
Al oír que había grano en Egipto, Jacob envió allí a nuestros antepasados por primera vez.
Y como oyese Jacob que había trigo en Egipto, envió á nuestros padres la primera vez.
Ἀκούσας δὲ Ἰακὼβ ὄντα σῖτα ἐν Αἰγύπτῳ, ἐξαπέστειλεν τοὺς πατέρας ἡμῶν πρῶτον.
Akousas de Iakōb onta sita en Aigyptō, exapesteilen tous pateras hēmōn prōton.
En el segundo viaje, José se dio a conocer a sus hermanos, y el faraón supo de la familia de José.
Y en la segunda, José fué conocido de sus hermanos, y fué sabido de Faraón el linaje de José.
Καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ ἀνεγνωρίσθη Ἰωσὴφ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ, καὶ φανερὸν ἐγένετο τῷ Φαραὼ τὸ γένος τοῦ Ἰωσήφ.
Kai en tō deuterō anegnōristhē Iōsēph tois adelphois autou, kai phaneron egeneto tō Pharaō to genos tou Iōsēph.
José mandó llamar a su padre Jacob y a toda su familia: setenta y cinco personas.
Y enviando José, hizo venir á su padre Jacob, y á toda su parentela, en número de setenta y cinco personas.
Ἀποστείλας δὲ Ἰωσὴφ μετεκαλέσατο τὸν πατέρα αὐτοῦ Ἰακώβ, καὶ πᾶσαν τὴν συγγένειαν, ἐν ψυχαῖς ἑβδομήκοντα πέντε.
Aposteilas de Iōsēph metekalesato ton patera autou Iakōb, kai pasan tēn syngeneian, en psychais hebdomēkonta pente.
Nota: Esteban da el total de setenta y cinco personas. Se conserva esa cifra sin sustituirla por el total de otro pasaje.
Jacob bajó a Egipto, donde murieron él y nuestros antepasados.
Así descendió Jacob á Egipto, donde murió él y nuestros padres;
Κατέβη δὲ Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐτελεύτησεν αὐτὸς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν∙
Katebē de Iakōb eis Aigypton, kai eteleutēsen autos kai hoi pateres hēmōn;
Sus restos fueron trasladados a Siquem y puestos en la tumba que Abraham había comprado con plata a los hijos de Hamor de Siquem.
Los cuales fueron trasladados á Sichêm, y puestos en el sepulcro que compró Abraham á precio de dinero de los hijos de Hemor de Sichêm.
καὶ μετετέθησαν εἰς Συχέμ, καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ μνήματι ὃ ὠνήσατο Ἀβραὰμ τιμῆς ἀργυρίου παρὰ τῶν υἱῶν Ἐμμὸρ τοῦ Συχέμ.
kai metetethēsan eis Sychem, kai etethēsan en tō mnēmati ho ōnēsato Abraam timēs argyriou para tōn huiōn Emmor tou Sychem.
Nota: El resumen de Esteban nombra a Abraham y Siquem. Génesis 23:16–20 y 33:18–20 narran compras distintas relacionadas con Abraham y Jacob. Se mantiene Hechos sin insertar una reconciliación no demostrada.
“Al acercarse el tiempo de la promesa que Dios había jurado a Abraham, el pueblo creció y se multiplicó en Egipto,
Mas como se acercaba el tiempo de la promesa, la cual Dios había jurado á Abraham, el pueblo creció y multiplicóse en Egipto,
Καθὼς δὲ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγγελίας ἧς ὤμοσεν ὁ θεὸς τῷ Ἀβραάμ, ηὔξησεν ὁ λαὸς καὶ ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ,
Kathōs de ēngizen ho chronos tēs epangelias hēs ōmosen ho theos tō Abraam, ēuxēsen ho laos kai eplēthynthē en Aigyptō,
hasta que surgió otro rey que no conocía a José.
Hasta que se levantó otro rey en Egipto que no conocía á José.
ἄχρι οὗ ἀνέστη βασιλεὺς ἕτερος, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ.
achri hou anestē basileus heteros, hos ouk ēdei ton Iōsēph.
Este rey actuó con astucia contra nuestro pueblo y maltrató a nuestros antepasados, obligándolos a abandonar a sus bebés para que no sobrevivieran.
Este, usando de astucia con nuestro linaje, maltrató á nuestros padres, á fin de que pusiesen á peligro de muerte sus niños, para que cesase la generación.
Οὗτος κατασοφισάμενος τὸ γένος ἡμῶν, ἐκάκωσεν τοὺς πατέρας ἡμῶν, τοῦ ποιεῖν ἔκθετα τὰ βρέφη αὐτῶν, εἰς τὸ μὴ ζῳογονεῖσθαι.
Houtos katasophisamenos to genos hēmōn, ekakōsen tous pateras hēmōn, tou poiein ektheta ta brephē autōn, eis to mē zōogoneisthai.
En aquel tiempo nació Moisés, hermoso a los ojos de Dios. Durante tres meses fue criado en la casa de su padre.
En aquel mismo tiempo nació Moisés, y fué agradable á Dios: y fué criado tres meses en casa de su padre.
Ἐν ᾧ καιρῷ ἐγεννήθη Μωσῆς, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ θεῷ∙ ὃς ἀνετράφη μῆνας τρεῖς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρός.
En hō kairō egennēthē Mōsēs, kai ēn asteios tō theō; hos anetraphē mēnas treis en tō oikō tou patros.
Cuando lo dejaron afuera, la hija del faraón lo acogió bajo su cuidado y lo crió como hijo suyo.
Mas siendo puesto al peligro, la hija de Faraón le tomó, y le crió como á hijo suyo.
Ἐκτεθέντα δὲ αὐτόν, ἀνείλετο ἡ θυγάτηρ Φαραώ, καὶ ἀνεθρέψατο αὐτὸν ἑαυτῇ εἰς υἱόν.
Ektethenta de auton, aneileto hē thygatēr Pharaō, kai anethrepsato auton heautē eis huion.
Moisés fue educado en toda la sabiduría de los egipcios y era poderoso en sus palabras y en sus acciones.
Y fué enseñado Moisés en toda la sabiduría de los egipcios; y era poderoso en sus dichos y hechos.
Καὶ ἐπαιδεύθη Μωσῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων∙ ἦν δὲ δυνατὸς ἐν λόγοις καὶ ἔργοις.
Kai epaideuthē Mōsēs pasē sophia Aigyptiōn; ēn de dynatos en logois kai ergois.
“Cuando cumplió cuarenta años, sintió en su corazón el deseo de visitar a sus hermanos, los israelitas.
Y cuando hubo cumplido la edad de cuarenta años, le vino voluntad de visitar á sus hermanos los hijos de Israel.
Ὡς δὲ ἐπληροῦτο αὐτῷ τεσσαρακονταετὴς χρόνος, ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐπισκέψασθαι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ.
Hōs de eplērouto autō tessarakontaetēs chronos, anebē epi tēn kardian autou episkepsasthai tous adelphous autou tous huious Israēl.
Al ver que uno de ellos era maltratado, lo defendió y vengó al oprimido matando al egipcio.
Y como vió á uno que era injuriado, defendióle, é hiriendo al Egipcio, vengó al injuriado.
Καὶ ἰδών τινα ἀδικούμενον, ἠμύνατο καὶ ἐποίησεν ἐκδίκησιν τῷ καταπονουμένῳ, πατάξας τὸν Αἰγύπτιον∙
Kai idōn tina adikoumenon, ēmynato kai epoiēsen ekdikēsin tō kataponoumenō, pataxas ton Aigyption;
Pensaba que sus hermanos entenderían que Dios les estaba dando liberación por medio de él, pero no lo entendieron.
Pero él pensaba que sus hermanos entendían que Dios les había de dar salud por su mano; mas ellos no lo habían entendido.
ἐνόμιζεν δὲ συνιέναι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ὅτι ὁ θεὸς διὰ χειρὸς αὐτοῦ δίδωσιν αὐτοῖς σωτηρίαν∙ οἱ δὲ οὐ συνῆκαν.
enomizen de synienai tous adelphous autou hoti ho theos dia cheiros autou didōsin autois sōtērian; hoi de ou synēkan.
Al día siguiente encontró a dos de ellos peleando e intentó reconciliarlos: ‘Hombres, ustedes son hermanos. ¿Por qué se hacen daño uno al otro?’.
Y al día siguiente, riñendo ellos, se les mostró, y los ponía en paz, diciendo: Varones, hermanos sois, ¿por qué os injuriáis los unos á los otros?
Τῇ τε ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ ὤφθη αὐτοῖς μαχομένοις, καὶ συνήλασεν αὐτοὺς εἰς εἰρήνην, εἰπών, Ἄνδρες, ἀδελφοί ἐστε ὑμεῖς∙ ἵνα τί ἀδικεῖτε ἀλλήλους;
Tē te epiousē hēmera ōphthē autois machomenois, kai synēlasen autous eis eirēnēn, eipōn, Andres, adelphoi este hymeis; hina ti adikeite allēlous?
Pero el que maltrataba a su prójimo lo apartó y le dijo: ‘¿Quién te puso como gobernante y juez sobre nosotros?
Entonces el que injuriaba á su prójimo, le rempujó, diciendo: ¿Quién te ha puesto por príncipe y juez sobre nosotros?
Ὁ δὲ ἀδικῶν τὸν πλησίον ἀπώσατο αὐτόν, εἰπών, Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ’ ἡμᾶς;
Ho de adikōn ton plēsion apōsato auton, eipōn, Tis se katestēsen archonta kai dikastēn eph’ hēmas?
¿Acaso quieres matarme como mataste ayer al egipcio?’.
¿Quieres tú matarme, como mataste ayer al Egipcio?
Μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις, ὃν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον;
Mē anelein me sy theleis, hon tropon aneiles chthes ton Aigyption?
Al oír esto, Moisés huyó y vivió como extranjero en la tierra de Madián, donde tuvo dos hijos.
A esta palabra Moisés huyó, y se hizo extranjero en tierra de Madián, donde engendró dos hijos.
Ἔφυγεν δὲ Μωσῆς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ, καὶ ἐγένετο πάροικος ἐν γῇ Μαδιάμ, οὗ ἐγέννησεν υἱοὺς δύο.
Ephygen de Mōsēs en tō logō toutō, kai egeneto paroikos en gē Madiam, hou egennēsen huious dyo.
“Cuarenta años después, en el desierto del monte Sinaí, se le apareció un ángel del Señor en las llamas de una zarza que ardía.
Y cumplidos cuarenta años, un ángel le apareció en el desierto del monte Sina, en fuego de llama de una zarza.
Καὶ πληρωθέντων ἐτῶν τεσσαράκοντα, ὤφθη αὐτῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ ὄρους Σινᾶ ἄγγελος κυρίου ἐν φλογὶ πυρὸς βάτου.
Kai plērōthentōn etōn tessarakonta, ōphthē autō en tē erēmō tou orous Sina angelos kyriou en phlogi pyros batou.
Moisés se asombró al verla. Cuando se acercó para observar mejor, oyó la voz del Señor:
Entonces Moisés mirando, se maravilló de la visión: y llegándose para considerar, fué hecha á él voz del Señor:
Ὁ δὲ Μωσῆς ἰδὼν ἐθαύμαζεν τὸ ὅραμα∙ προσερχομένου δὲ αὐτοῦ κατανοῆσαι, ἐγένετο φωνὴ κυρίου πρὸς αὐτόν,
Ho de Mōsēs idōn ethaumazen to horama; proserchomenou de autou katanoēsai, egeneto phōnē kyriou pros auton,
‘Yo soy el Dios de tus antepasados, el Dios de Abraham, el Dios de Isaac y el Dios de Jacob’. Moisés temblaba de miedo y no se atrevía a mirar.
Yo soy el Dios de tus padres, el Dios de Abraham, y el Dios de Isaac, y el Dios de Jacob. Mas Moisés, temeroso, no osaba mirar.
Ἐγὼ ὁ θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ ὁ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ θεὸς Ἰακώβ. Ἔντρομος δὲ γενόμενος Μωσῆς οὐκ ἐτόλμα κατανοῆσαι.
Egō ho theos tōn paterōn sou, ho theos Abraam kai ho theos Isaak kai ho theos Iakōb. Entromos de genomenos Mōsēs ouk etolma katanoēsai.
El Señor le dijo: ‘Quítate las sandalias, porque el lugar donde estás es tierra santa.
Y le dijo el Señor: Quita los zapatos de tus pies, porque el lugar en que estás es tierra santa.
Εἶπεν δὲ αὐτῷ ὁ κύριος, Λῦσον τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν σου∙ ὁ γὰρ τόπος ἐν ᾧ ἕστηκας γῆ ἁγία ἐστίν.
Eipen de autō ho kyrios, Lyson to hypodēma tōn podōn sou; ho gar topos en hō hestēkas gē hagia estin.
He visto muy bien el sufrimiento de Mi pueblo en Egipto y he oído sus gemidos. He bajado para rescatarlos. Ahora ven: te enviaré a Egipto’.
He visto, he visto la aflicción de mi pueblo que está en Egipto, y he oído el gemido de ellos, y he descendido para librarlos. Ahora pues, ven, te enviaré á Egipto.
Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτῶν ἤκουσα∙ καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτούς∙ καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε εἰς Αἴγυπτον.
Idōn eidon tēn kakōsin tou laou mou tou en Aigyptō, kai tou stenagmou autōn ēkousa; kai katebēn exelesthai autous; kai nyn deuro, apostelō se eis Aigypton.
“A este mismo Moisés, a quien habían rechazado diciendo: ‘¿Quién te puso como gobernante y juez?’, Dios lo envió como gobernante y libertador por medio del ángel que se le apareció en la zarza.
A este Moisés, al cual habían rehusado, diciendo: ¿Quién te ha puesto por príncipe y juez? á éste envió Dios por príncipe y redentor con la mano del ángel que le apareció en la zarza.
Τοῦτον τὸν Μωσῆν ὃν ἠρνήσαντο εἰπόντες, Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστήν; τοῦτον ὁ θεὸς ἄρχοντα καὶ λυτρωτὴν ἀπέστειλεν ἐν χειρὶ ἀγγέλου τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ.
Touton ton Mōsēn hon ērnēsanto eipontes, Tis se katestēsen archonta kai dikastēn? touton ho theos archonta kai lytrōtēn apesteilen en cheiri angelou tou ophthentos autō en tē batō.
Él los sacó de allí, haciendo maravillas y señales en la tierra de Egipto, en el mar Rojo y durante cuarenta años en el desierto.
Este los sacó, habiendo hecho prodigios y milagros en la tierra de Egipto, y en el mar Bermejo, y en el desierto por cuarenta años.
Οὗτος ἐξήγαγεν αὐτούς, ποιήσας τέρατα καὶ σημεῖα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ καὶ ἐν Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ, καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἔτη τεσσαράκοντα.
Houtos exēgagen autous, poiēsas terata kai sēmeia en gē Aigyptō kai en Erythra thalassē, kai en tē erēmō etē tessarakonta.
Este es el Moisés que dijo a los israelitas: ‘El Señor nuestro Dios hará surgir para ustedes un Profeta como yo de entre sus hermanos’.
Este es el Moisés, el cual dijo á los hijos de Israel: Profeta os levantará el Señor Dios vuestro de vuestros hermanos, como yo; á él oiréis.
Οὗτός ἐστιν ὁ Μωσῆς ὁ εἰπὼν τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ.
Houtos estin ho Mōsēs ho eipōn tois huiois Israēl, Prophētēn hymin anastēsei kyrios ho theos hēmōn ek tōn adelphōn hymōn hōs eme.
Nota: Se conserva ‘el Señor nuestro Dios’ de la edición designada. No se agrega el mandato final de escuchar al profeta que figura en otras tradiciones.
Él estuvo en la asamblea del desierto con nuestros antepasados y con el ángel que le habló en el monte Sinaí; recibió un mensaje vivo para entregárnoslo.
Este es aquél que estuvo en la congregación en el desierto con el ángel que le hablaba en el monte Sina, y con nuestros padres; y recibió las palabras de vida para darnos:
Οὗτός ἐστιν ὁ γενόμενος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν τῇ ἐρήμῳ μετὰ τοῦ ἀγγέλου τοῦ λαλοῦντος αὐτῷ ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ καὶ τῶν πατέρων ἡμῶν∙ ὃς ἐδέξατο λόγον ζῶντα δοῦναι ἡμῖν∙
Houtos estin ho genomenos en tē ekklēsia en tē erēmō meta tou angelou tou lalountos autō en tō orei Sina kai tōn paterōn hēmōn; hos edexato logon zōnta dounai hēmin;
“Pero nuestros antepasados no quisieron obedecerlo. Lo rechazaron y, en su corazón, volvieron a Egipto.
Al cual nuestros padres no quisieron obedecer; antes le desecharon, y se apartaron de corazón á Egipto,
ᾧ οὐκ ἠθέλησαν ὑπήκοοι γενέσθαι οἱ πατέρες ἡμῶν, ἀλλ’ ἀπώσαντο, καὶ ἐστράφησαν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον,
hō ouk ēthelēsan hypēkooi genesthai hoi pateres hēmōn, all’ apōsanto, kai estraphēsan tē kardia autōn eis Aigypton,
Le dijeron a Aarón: ‘Haznos dioses que vayan delante de nosotros, porque no sabemos qué le ha pasado a ese Moisés que nos sacó de Egipto’.
Diciendo á Aarón: Haznos dioses que vayan delante de nosotros; porque á este Moisés, que nos sacó de tierra de Egipto, no sabemos qué le ha acontecido.
εἰπόντες τῷ Ἀαρών, Ποίησον ἡμῖν θεοὺς οἳ προπορεύσονται ἡμῶν∙ ὁ γὰρ Μωσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ.
eipontes tō Aarōn, Poiēson hēmin theous hoi proporeusontai hēmōn; ho gar Mōsēs houtos, hos exēgagen hēmas ek gēs Aigyptou, ouk oidamen ti gegonen autō.
En aquellos días hicieron un ídolo con forma de becerro, le ofrecieron sacrificios y celebraron lo que habían hecho con sus propias manos.
Y entonces hicieron un becerro, y ofrecieron sacrificio al ídolo, y en las obras de sus manos se holgaron.
Καὶ ἐμοσχοποίησαν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, καὶ ἀνήγαγον θυσίαν τῷ εἰδώλῳ, καὶ εὐφραίνοντο ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν.
Kai emoschopoiēsan en tais hēmerais ekeinais, kai anēgagon thysian tō eidōlō, kai euphrainonto en tois ergois tōn cheirōn autōn.
Entonces Dios se apartó de ellos y los entregó a la adoración de los astros del cielo, como está escrito en el libro de los profetas: ‘Pueblo de Israel, ¿acaso Me ofrecieron a Mí animales y sacrificios durante cuarenta años en el desierto?
Y Dios se apartó, y los entregó que sirviesen al ejército del cielo; como está escrito en el libro de los profetas: ¿Me ofrecisteis víctimas y sacrificios en el desierto por cuarenta años, casa de Israel?
Ἔστρεψεν δὲ ὁ θεός, καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς λατρεύειν τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ∙ καθὼς γέγραπται ἐν βίβλῳ τῶν προφητῶν, Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ μοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἶκος Ἰσραήλ;
Estrepsen de ho theos, kai paredōken autous latreuein tē stratia tou ouranou; kathōs gegraptai en biblō tōn prophētōn, Mē sphagia kai thysias prosēnenkate moi etē tessarakonta en tē erēmō, oikos Israēl?
Ustedes cargaron la tienda de Moloc y la estrella de su dios Renfán, las imágenes que hicieron para adorarlas. Por eso los llevaré al destierro más allá de Babilonia’.
Antes, trajisteis el tabernáculo de Moloch, y la estrella de vuestro dios Remphan: figuras que os hicisteis para adorarlas: os transportaré pues, más allá de Babilonia.
Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ ὑμῶν Ῥεμφάν, τοὺς τύπους οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς∙ καὶ μετοικιῶ ὑμᾶς ἐπέκεινα Βαβυλῶνος.
Kai anelabete tēn skēnēn tou Moloch, kai to astron tou theou hymōn Rhemphan, tous typous hous epoiēsate proskynein autois; kai metoikiō hymas epekeina Babylōnos.
“Nuestros antepasados tenían en el desierto la tienda del testimonio, tal como Dios había ordenado a Moisés que la hiciera, siguiendo el modelo que había visto.
Tuvieron nuestros padres el tabernáculo del testimonio en el desierto, como había ordenado Dios, hablando á Moisés que lo hiciese según la forma que había visto.
Ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου ἦν τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθὼς διετάξατο ὁ λαλῶν τῷ Μωσῇ, ποιῆσαι αὐτὴν κατὰ τὸν τύπον ὃν ἑωράκει.
Hē skēnē tou martyriou ēn tois patrasin hēmōn en tē erēmō, kathōs dietaxato ho lalōn tō Mōsē, poiēsai autēn kata ton typon hon heōrakei.
La siguiente generación la recibió y la llevó con Josué al tomar posesión de la tierra de las naciones que Dios expulsó delante de nuestros antepasados. Allí permaneció hasta los días de David,
El cual recibido, metieron también nuestros padres con Josué en la posesión de los Gentiles, que Dios echó de la presencia de nuestros padres, hasta los días de David;
Ἣν καὶ εἰσήγαγον διαδεξάμενοι οἱ πατέρες ἡμῶν μετὰ Ἰησοῦ ἐν τῇ κατασχέσει τῶν ἐθνῶν, ὧν ἐξῶσεν ὁ θεὸς ἀπὸ προσώπου τῶν πατέρων ἡμῶν, ἕως τῶν ἡμερῶν Δαυίδ∙
Hēn kai eisēgagon diadexamenoi hoi pateres hēmōn meta Iēsou en tē kataschesei tōn ethnōn, hōn exōsen ho theos apo prosōpou tōn paterōn hēmōn, heōs tōn hēmerōn Dauid;
Nota: Josué y Jesús comparten la forma griega del nombre. Aquí el contexto identifica a Josué, quien condujo a Israel a la tierra.
quien halló favor ante Dios y pidió encontrar una morada para el Dios de Jacob.
El cual halló gracia delante de Dios, y pidió hallar tabernáculo para el Dios de Jacob.
ὃς εὗρεν χάριν ἐνώπιον τοῦ θεοῦ, καὶ ᾐτήσατο εὑρεῖν σκήνωμα τῷ θεῷ Ἰακώβ.
hos heuren charin enōpion tou theou, kai ētēsato heurein skēnōma tō theō Iakōb.
Pero fue Salomón quien le construyó una casa.
Mas Salomón le edificó casa.
Σολομῶν δὲ ᾠκοδόμησεν αὐτῷ οἶκον.
Solomōn de ōkodomēsen autō oikon.
“Sin embargo, el Altísimo no habita en templos hechos por manos humanas, como dice el profeta:
Si bien el Altísimo no habita en templos hechos de mano; como el profeta dice:
Ἀλλ’ οὐχ ὁ ὕψιστος ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, καθὼς ὁ προφήτης λέγει,
All’ ouch ho hypsistos en cheiropoiētois naois katoikei, kathōs ho prophētēs legei,
‘El cielo es Mi trono y la tierra es el apoyo de Mis pies. ¿Qué casa van a construirme? —dice el Señor—. ¿O cuál será el lugar de Mi descanso?
El cielo es mi trono, y la tierra es el estrado de mis pies. ¿Qué casa me edificaréis? dice el Señor; ¿ó cuál es el lugar de mi reposo?
Ὁ οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου∙ ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι; λέγει κύριος∙ ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου;
Ho ouranos moi thronos, hē de gē hypopodion tōn podōn mou; poion oikon oikodomēsete moi? legei kyrios; ē tis topos tēs katapauseōs mou?
Nota: La cita procede de Isaías 66:1–2: Dios no puede quedar contenido en un edificio construido por seres humanos.
¿Acaso no hizo Mi mano todas estas cosas?’.
¿No hizo mi mano todas estas cosas?
Οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησεν ταῦτα πάντα;
Ouchi hē cheir mou epoiēsen tauta panta?
“¡Ustedes son tercos, con el corazón y los oídos sin circuncidar! Siempre se resisten al Espíritu Santo, igual que sus antepasados.
Duros de cerviz, é incircuncisos de corazón y de oídos, vosotros resistís siempre al Espíritu Santo: como vuestros padres, así también vosotros.
Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι τῇ καρδίᾳ καὶ τοῖς ὠσίν, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε∙ ὡς οἱ πατέρες ὑμῶν, καὶ ὑμεῖς.
Sklērotrachēloi kai aperitmētoi tē kardia kai tois ōsin, hymeis aei tō pneumati tō hagiō antipiptete; hōs hoi pateres hymōn, kai hymeis.
Nota: Esteban reprende a quienes escuchan su defensa. No condena a todas las personas judías de todas las generaciones; él, los apóstoles y los primeros creyentes eran judíos.
¿A cuál de los profetas no persiguieron sus antepasados? Mataron a quienes anunciaron de antemano la venida del Justo, y ahora ustedes lo han traicionado y asesinado.
¿A cuál de los profetas no persiguieron vuestros padres? y mataron á los que antes anunciaron la venida del Justo, del cual vosotros ahora habéis sido entregadores y matadores;
Τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; Καὶ ἀπέκτειναν τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου, οὗ νῦν ὑμεῖς προδόται καὶ φονεῖς γεγένησθε∙
Tina tōn prophētōn ouk ediōxan hoi pateres hymōn? Kai apekteinan tous prokatangeilantas peri tēs eleuseōs tou dikaiou, hou nyn hymeis prodotai kai phoneis gegenēsthe;
Recibieron la ley por disposición de ángeles, pero no la obedecieron”.
Que recibisteis la ley por disposición de ángeles, y no la guardasteis.
οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε.
hoitines elabete ton nomon eis diatagas angelōn, kai ouk ephylaxate.
Al oír estas cosas, se llenaron de rabia y rechinaban los dientes contra él.
Y oyendo estas cosas, regañaban de sus corazones, y crujían los dientes contra él.
Ἀκούοντες δὲ ταῦτα, διεπρίοντο ταῖς καρδίαις αὐτῶν, καὶ ἔβρυχον τοὺς ὀδόντας ἐπ’ αὐτόν.
Akouontes de tauta, dieprionto tais kardiais autōn, kai ebrychon tous odontas ep’ auton.
Pero Esteban, lleno del Espíritu Santo, miró fijamente al cielo y vio la gloria de Dios y a Jesús de pie a la derecha de Dios.
Mas él, estando lleno de Espíritu Santo, puestos los ojos en el cielo, vió la gloria de Dios, y á Jesús que estaba á la diestra de Dios,
Ὑπάρχων δὲ πλήρης πνεύματος ἁγίου, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανόν, εἶδεν δόξαν θεοῦ, καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ θεοῦ,
Hyparchōn de plērēs pneumatos hagiou, atenisas eis ton ouranon, eiden doxan theou, kai Iēsoun hestōta ek dexiōn tou theou,
Dijo: “¡Miren! Veo los cielos abiertos y al Hijo del Hombre de pie a la derecha de Dios”.
Y dijo: He aquí, veo los cielos abiertos, y al Hijo del hombre que está á la diestra de Dios.
καὶ εἶπεν, Ἰδού, θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγμένους, καὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ θεοῦ.
kai eipen, Idou, theōrō tous ouranous aneōgmenous, kai ton huion tou anthrōpou ek dexiōn hestōta tou theou.
Ellos gritaron con fuerza, se taparon los oídos y se lanzaron juntos contra él.
Entonces dando grandes voces, se taparon sus oídos, y arremetieron unánimes contra él;
Κράξαντες δὲ φωνῇ μεγάλῃ, συνέσχον τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ ὥρμησαν ὁμοθυμαδὸν ἐπ’ αὐτόν∙
Kraxantes de phōnē megalē, syneschon ta ōta autōn, kai hōrmēsan homothymadon ep’ auton;
Lo echaron fuera de la ciudad y comenzaron a apedrearlo. Los testigos dejaron sus mantos a los pies de un joven llamado Saulo.
Y echándolo fuera de la ciudad, le apedreaban: y los testigos pusieron sus vestidos á los pies de un mancebo que se llamaba Saulo.
καὶ ἐκβαλόντες ἔξω τῆς πόλεως, ἐλιθοβόλουν∙ καὶ οἱ μάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱμάτια παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουμένου Σαύλου.
kai ekbalontes exō tēs poleōs, elithoboloun; kai hoi martyres apethento ta himatia para tous podas neaniou kaloumenou Saulou.
Mientras lo apedreaban, Esteban invocaba a Jesús: “Señor Jesús, recibe mi espíritu”.
Y apedrearon á Esteban, invocando él y diciendo: Señor Jesús, recibe mi espíritu.
Καὶ ἐλιθοβόλουν τὸν Στέφανον, ἐπικαλούμενον καὶ λέγοντα, Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου.
Kai elithoboloun ton Stephanon, epikaloumenon kai legonta, Kyrie Iēsou, dexai to pneuma mou.
Luego se arrodilló y gritó: “¡Señor, no les tomes en cuenta este pecado!”. Después de decir esto, se durmió en la muerte.
Y puesto de rodillas, clamó á gran voz: Señor, no les imputes este pecado. Y habiendo dicho esto, durmió.
Θεὶς δὲ τὰ γόνατα, ἔκραξεν φωνῇ μεγάλῃ, Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐκοιμήθη.
Theis de ta gonata, ekraxen phōnē megalē, Kyrie, mē stēsēs autois tēn hamartian tautēn. Kai touto eipōn ekoimēthē.
Nota: Dormirse es la imagen usada para la muerte de Esteban. La expresión por sí sola no resuelve todas las preguntas sobre el estado entre la muerte y la resurrección.